Vì sao nên luyện tai nghe nhạc?
Tai nghe nhạc tốt giúp bạn hiểu âm thanh trước khi nhìn vào phím đàn hoặc thế bấm. Khi nghe được nốt đi lên, đi xuống, hợp âm trưởng hay hợp âm thứ, bạn học bài mới nhanh hơn và đỡ phụ thuộc vào việc dò từng nốt.
Người mới thường nghĩ luyện tai là việc khó, chỉ dành cho người học nhạc lâu năm. Thực tế, bạn chỉ cần bắt đầu từ những âm thanh rất nhỏ: một nốt, hai nốt, rồi một hợp âm đơn giản.
1. Bắt đầu bằng cao độ: âm đi lên hay đi xuống?
Đây là bài tập đơn giản nhất nhưng rất quan trọng. Hãy đàn hai nốt bất kỳ, ví dụ Đô rồi Mi, hoặc Mi rồi Đô, sau đó tự hỏi: âm thứ hai cao hơn hay thấp hơn âm đầu?
Âm đi lên: nốt sau nghe sáng hơn, cảm giác như đang tiến lên.
Âm đi xuống: nốt sau nghe trầm hơn, cảm giác như đang hạ xuống.
Âm lặp lại: hai nốt giống nhau, không có cảm giác di chuyển.
Mỗi ngày chỉ cần 3 phút với bài tập này. Nếu có đàn piano, hãy nhắm mắt và nhờ người khác bấm hai nốt; nếu tự tập, bạn có thể ghi âm rồi nghe lại.
2. Nghe quãng bằng bài hát quen thuộc
Quãng là khoảng cách giữa hai nốt. Thay vì học lý thuyết khô khan ngay từ đầu, hãy gắn mỗi quãng với một giai điệu quen thuộc.
Quãng 2: nghe như hai nốt đi sát nhau.
Quãng 3: thường tạo cảm giác mở ra, dễ gặp trong giai điệu đẹp.
Quãng 5: nghe chắc, rộng và rất ổn định.
Quãng 8: hai nốt cùng tên nhưng cách nhau một cao độ lớn.
Khi tập, đừng cố gọi đúng tên quãng ngay. Hãy mô tả cảm giác trước: gần hay xa, căng hay êm, sáng hay tối. Sau đó mới gắn tên lý thuyết vào.
3. Phân biệt hợp âm trưởng và hợp âm thứ
Đây là kỹ năng cực kỳ hữu ích cho người chơi piano, guitar và cả người hát. Hợp âm trưởng thường nghe sáng, rõ và ổn định. Hợp âm thứ thường nghe mềm hơn, buồn hơn hoặc sâu hơn.
Không cần đoán bằng mắt. Hãy nghe màu sắc của hợp âm trước, rồi mới kiểm tra lại bằng tên hợp âm.
Bài tập đơn giản: chơi C major, rồi A minor. Sau đó đổi thứ tự. Hãy ghi lại câu trả lời của bạn trước khi nhìn vào phím hoặc thế bấm.
4. Tập nghe bass trước khi nghe cả hợp âm
Nốt bass thường là nền của hợp âm. Nếu nghe được bass, bạn sẽ dễ đoán hướng chuyển hợp âm hơn. Với piano, bass thường nằm ở tay trái; với guitar, bass thường là dây thấp nhất đang vang rõ.
Chơi một hợp âm đơn giản như C, G, Am hoặc F.
Nghe nốt thấp nhất trước.
Hát lại nốt đó bằng âm “la”.
Sau đó mới nghe phần còn lại của hợp âm.
Bài tập này giúp bạn không bị ngợp bởi nhiều âm cùng lúc.
5. Dùng phương pháp nghe rồi hát lại
Nếu bạn hát lại được một âm, nghĩa là tai và cơ thể đã bắt đầu ghi nhớ âm đó. Bạn không cần hát hay; chỉ cần hát gần đúng cao độ.
Đàn một nốt.
Nghe trong 2 giây.
Hát lại bằng “la”.
Đàn lại nốt đó để kiểm tra.
Khi đã quen, hãy tập hai nốt liên tiếp. Đây là nền tảng rất tốt cho việc đọc nhạc, ghi âm ý tưởng và tự tìm giai điệu trên đàn.
6. Luyện với bài hát thật
Sau khi tập nốt và hợp âm riêng lẻ, hãy áp dụng vào một bài hát ngắn. Chọn đoạn điệp khúc bạn biết rõ, nghe 5-10 giây rồi thử trả lời:
Giai điệu chính đi lên hay đi xuống?
Bài có cảm giác trưởng hay thứ?
Nhịp chuyển hợp âm nhanh hay chậm?
Có nốt bass nào lặp lại nhiều lần không?
Đừng vội tìm đáp án trên mạng. Việc đoán sai nhưng có kiểm tra lại sẽ giúp tai tiến bộ nhanh hơn.
7. Lịch tập 10 phút mỗi ngày
Luyện tai hiệu quả nhất khi tập ngắn nhưng đều. Bạn có thể dùng lịch sau:
2 phút: nghe hai nốt và đoán đi lên, đi xuống hoặc lặp lại.
2 phút: hát lại một nốt vừa nghe.
2 phút: phân biệt hợp âm trưởng và hợp âm thứ.
2 phút: nghe bass của một vòng hợp âm đơn giản.
2 phút: áp dụng vào một đoạn bài hát thật.
Lỗi thường gặp
Tập quá khó ngay từ đầu: hãy bắt đầu bằng hai nốt, không phải cả bài.
Chỉ nhìn tay mà không nghe: thỉnh thoảng hãy nhắm mắt hoặc quay mặt khỏi đàn.
Sợ hát sai: hát lại là bài tập nghe, không phải biểu diễn.
Không kiểm tra đáp án: đoán xong phải đàn lại hoặc xem hợp âm để biết mình đúng ở đâu.
Kết luận
Luyện tai không phải là năng khiếu cố định. Đó là kỹ năng có thể xây bằng những bài tập nhỏ mỗi ngày. Khi tai nghe tốt hơn, bạn sẽ học bài nhanh hơn, nhớ hợp âm lâu hơn và chơi nhạc tự tin hơn.
Hãy bắt đầu bằng 10 phút mỗi ngày: nghe, hát lại, đoán, kiểm tra. Sau vài tuần, bạn sẽ nhận ra mình không chỉ đang bấm đúng nốt mà còn hiểu rõ hơn âm thanh mình tạo ra.