Bè trầm ký số
Cập nhật: 2026-07-04Ở các chương trước ta ghi thể đảo bằng cách "vay mượn" lối viết hợp âm nghiêng (I/3rd). Từ đây trở đi, ta dùng bè trầm ký số (figured bass) — hệ thống ký hiệu chuẩn mực bằng những con số nhỏ đặt sau số La Mã.
Tóm tắt nhanh
- Bè trầm ký số là những con số nhỏ đặt sau số La Mã để chỉ thể đảo.
- Con số cho biết quãng rút gọn từ bè trầm lên các nốt phía trên; với hợp âm bảy, số "7" bị bỏ khi đảo (viết I⁶⁵, không phải I⁷⁶⁵).
- Sáu–bốn kết (I⁶⁴) đứng ngay trước V và thực chất mang chức năng át.
- Hợp âm thể đảo 2 (⁶⁴) chỉ xuất hiện ở bốn tình huống: kết, lướt, trì và giai điệu bè trầm.
Ký hiệu thể đảo bằng số hoạt động thế nào?
Các con số cho biết quãng (rút gọn) từ bè trầm lên tới những nốt phía trên. Với hợp âm bảy, số "7" được bỏ đi khi hợp âm đảo (viết I⁶⁵ chứ không viết I⁷⁶⁵).
| Thế đảo | Hợp âm ba | Hợp âm bảy |
|---|---|---|
| Thể gốc | (không ghi) | 7 |
| Thể đảo 1 (âm ba ở bè trầm) | 6 | 6/5 |
| Thể đảo 2 (âm năm ở bè trầm) | 6/4 | 4/3 |
| Thể đảo 3 (âm bảy ở bè trầm) | — | 4/2 (hoặc 2) |
Ví dụ: I⁶ là hợp âm I thể đảo 1; V⁶⁵ là hợp âm V7 thể đảo 1. Các ký hiệu chất như M (bảy trưởng), ° và ø đặt trước các con số ký số và sau số La Mã.
Hợp âm sáu–bốn kết là gì?
Đây là hợp âm I ở thể đảo 2 đứng ngay trước V trong một kết, và tuy mang tên "I" nó lại mang chức năng át. Hợp âm sáu–bốn kết (cadential six-four, ký hiệu I⁶⁴) xuất hiện ngay trước hợp âm V — mẫu điển hình là ii⁶ – I⁶⁴ – V⁷ – I — nên trước đây ta gọi là "I/5th".
Hợp âm sáu–bốn xuất hiện ở những tình huống nào?
Chỉ ở bốn tình huống trong nhạc cổ điển. Hợp âm thể đảo 2 (âm năm ở bè trầm, ký hiệu ⁶⁴) là trường hợp đặc biệt: nó chỉ xuất hiện ở bốn tình huống:
- Sáu–bốn kết (cadential): đứng trước V trong kết (nêu trên).
- Sáu–bốn lướt (passing): bè trầm đi liền bậc ba nốt lên hoặc xuống, hợp âm giữa là ⁶⁴ — ví dụ I – V⁶⁴ – I⁶.
- Sáu–bốn trì (pedal): bè trầm giữ nguyên ba nốt lặp lại, hợp âm giữa là ⁶⁴ — ví dụ I – IV⁶⁴ – I.
- Sáu–bốn giai điệu bè trầm (melodic bass): bè trầm mang giai điệu, và khi âm năm rơi vào bè trầm thì thành ⁶⁴.
Xem Hợp âm ba và Hợp âm bảy để ôn thể đảo, và Số La Mã & Kết cho ngữ cảnh kết.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao số "7" biến mất khi hợp âm bảy đảo? Bè trầm ký số chỉ ghi những quãng cần thiết để xác định thể đảo. Khi hợp âm bảy đảo, các con số như 6/5, 4/3 hay 4/2 đã đủ chỉ ra vị trí, nên số "7" được bỏ đi — ta viết I⁶⁵ chứ không viết I⁷⁶⁵.
Vì sao hợp âm sáu–bốn kết mang chức năng át chứ không phải chức năng chủ? Dù xây trên âm chủ, nó xuất hiện ngay trước V và giải quyết về V, nên tai nghe nó như một phần của hòa âm át — đó là lý do trước đây ta gọi nó là "I/5th".
Hợp âm thể đảo 2 xuất hiện ở những tình huống nào? Trong nhạc cổ điển, hợp âm ⁶⁴ chỉ dùng ở bốn tình huống: sáu–bốn kết, sáu–bốn lướt, sáu–bốn trì, và sáu–bốn giai điệu bè trầm.