Nốt ngoài hợp âm
Cập nhật: 2026-07-04Nốt ngoài hợp âm (non-chord tone, NCT) là nốt trong giai điệu không thuộc hợp âm đang vang lên. Đây chính là lớp "gia vị" làm cho giai điệu uyển chuyển thay vì chỉ nhảy giữa các nốt hợp âm. Cách phân loại NCT dựa trên cách đi tới và cách rời khỏi nốt đó (bằng bước liền — step, hay bằng bước nhảy — leap).
Tóm tắt nhanh
- Nốt ngoài hợp âm là nốt giai điệu không thuộc hợp âm đang vang lên.
- Phân loại dựa trên cách đi tới và cách rời khỏi: bằng bước liền hay bước nhảy.
- Nốt lướt đi liền cùng hướng; nốt thêu đi liền rồi quay lại nốt cũ.
- Âm treo gồm ba giai đoạn — chuẩn bị, treo, giải quyết (đi xuống một bước liền).
- Âm trì hoãn giống âm treo nhưng giải quyết đi lên; âm ngân trì giữ một nốt xuyên nhiều hợp âm.
Phân loại nốt ngoài hợp âm thế nào?
Mỗi loại được xác định bởi cách đi tới và cách rời khỏi nốt — bằng bước liền hay bước nhảy, cùng hướng hay ngược hướng. Bảng dưới tóm tắt bảy loại:
| Nốt ngoài hợp âm | Đi tới | Rời khỏi |
|---|---|---|
| Nốt lướt (passing tone) | bước liền | bước liền, cùng hướng |
| Nốt thêu (neighbor tone) | bước liền | bước liền, quay lại (ngược hướng) |
| Nốt vịn (appoggiatura) | bước nhảy | bước liền |
| Nốt thoát (escape tone) | bước liền | bước nhảy (ngược hướng) |
| Nốt đón (anticipation) | bước liền/nhảy | lặp lại chính nó (vang tới sớm) |
| Âm treo (suspension) | giữ nguyên nốt (nối) | bước liền đi xuống |
| Âm trì hoãn (retardation) | giữ nguyên nốt (nối) | bước liền đi lên |
- Nốt lướt lấp khoảng trống giữa hai nốt hợp âm cách nhau một quãng ba.
- Nốt thêu rời khỏi một nốt hợp âm rồi quay về chính nó (thêu trên hoặc thêu dưới).
- Nốt thêu kép (double neighbor / nhóm thêu): dùng cả nốt thêu trên và dưới trước khi trở về nốt ban đầu.
- Nốt đón hay gặp ở các chỗ kết: một nốt của hợp âm kế tiếp vang lên sớm trước khi hợp âm đó thực sự tới.
Âm treo hoạt động thế nào?
Âm treo là nốt ngoài hợp âm rơi vào phách mạnh, diễn ra qua ba giai đoạn nối tiếp. Âm treo (suspension) là nốt ngoài hợp âm rơi vào phách mạnh, gồm ba giai đoạn:
- Chuẩn bị (preparation): nốt là một âm hợp âm ở phách trước.
- Treo (suspension): nốt được giữ (thường bằng dấu nối) trong khi hợp âm đổi — lúc này nó trở thành nghịch.
- Giải quyết (resolution): nốt đi xuống một bước liền về âm hợp âm.
Âm treo được gọi tên bằng cặp số chỉ quãng của nốt treo và nốt giải quyết so với bè trầm: 9–8, 7–6, 4–3, 6–5 và 2–3 (âm treo ở bè trầm). Quãng lớn hơn một quãng tám được thu gọn về các số này.
Âm trì hoãn (retardation) giống hệt âm treo nhưng giải quyết đi lên một bước liền — thường gặp khi âm dẫn (bậc 7) đi lên âm chủ.
Âm ngân trì (pedal point) là gì?
Đó là một nốt được giữ kéo dài trong khi hòa âm bên trên đổi liên tục. Âm ngân trì (pedal point) là một nốt được giữ kéo dài xuyên qua nhiều hợp âm thay đổi. Nó bắt đầu là âm hợp âm, trở thành nốt ngoài hợp âm khi hòa âm đổi, rồi lại thành âm hợp âm. Âm ngân trì thường nằm ở bè trầm (tên "pedal" liên hệ tới bàn đạp đàn organ).
Đừng nhầm dấu luyến (slur) với dấu nối (tie) khi phân tích — xem lại Tiết tấu căn bản. Và xem Tiến hành & Chức năng hòa âm cho các hợp âm mà những nốt này tô điểm.
Câu hỏi thường gặp
Nốt lướt khác nốt thêu ở điểm nào? Cả hai đều đi tới và rời khỏi bằng bước liền, nhưng nốt lướt tiếp tục cùng hướng (lấp khoảng giữa hai nốt hợp âm), còn nốt thêu quay lại nốt hợp âm ban đầu.
Âm treo và âm trì hoãn khác nhau thế nào? Cả hai đều chuẩn bị bằng cách giữ nguyên nốt (nối), nhưng âm treo giải quyết đi xuống một bước liền, còn âm trì hoãn giải quyết đi lên — thường khi âm dẫn (bậc 7) lên âm chủ.
Vì sao gọi là "âm ngân trì" (pedal point)? Vì tên "pedal" liên hệ tới bàn đạp đàn organ; đó là một nốt (thường ở bè trầm) được giữ xuyên qua nhiều hợp âm đổi, lúc là âm hợp âm lúc là nốt ngoài hợp âm.