Piano tạo âm thanh thế nào và ba pedal

Sau bài này, bạn sẽ có thể mô tả đường tạo âm của piano cơ và piano điện, phân biệt vai trò thông dụng của pedal trái, giữa, phải và thực hiện một phép nghe so sánh sustain trên C–G. Hiểu cơ chế giúp bạn biết mình cần nghe gì: cú bắt đầu của âm, độ ngân sau khi nhấc ngón và lúc âm cũ phải được làm sạch.

Hai đường tạo âm khác nhau

Ở piano cơ, phím khởi động một hệ đòn bẩy gọi là bộ máy. Búa bọc nỉ tăng tốc về phía dây, gõ dây rồi rời ra để dây rung tự do. Dao động truyền tới bảng cộng hưởng và lan ra không khí. Khi bạn nhấc phím mà không giữ pedal, bộ phận giảm âm trở lại dây để chặn rung.

Ở piano điện, phím không làm búa gõ dây tạo âm. Cảm biến đọc chuyển động hoặc lực phím; bộ tạo âm xử lý dữ liệu rồi loa hoặc tai nghe phát kết quả. Một số bàn phím dùng cơ cấu búa mô phỏng để tạo cảm giác trọng lượng, nhưng búa đó không đánh dây. Vì vậy, hai loại đàn có thể cho thao tác tay tương tự trong khi đường tạo âm hoàn toàn khác.

Điều chung là lực và tốc độ bấm ảnh hưởng tới âm thanh trên nhạc cụ có phản hồi lực. Hãy nghe thay vì chỉ nhìn tay: cú bấm mạnh hơn thường cho âm nổi rõ hơn, nhưng ép xuống sau khi phím đã chạm đáy không làm dây tiếp tục mạnh lên. Lực dư chỉ khiến tay căng.

Ba pedal không phải lúc nào cũng giống hệt nhau

Trên cách bố trí kiểu piano grand, pedal phải là sustain hoặc damper. Nó nâng các bộ giảm âm, nên nốt tiếp tục vang sau khi ngón rời phím. Pedal giữa là sostenuto: nó giữ những nốt đang được chọn tại thời điểm đạp, thay vì giữ mọi nốt chơi sau đó. Pedal trái là soft hoặc una corda, làm âm nhỏ hơn và có thể đổi màu âm.

Chức năng thực tế thay đổi theo nhạc cụ. Trên nhiều piano đứng, pedal giữa có thể là pedal giảm âm để tập nhỏ; trên đàn điện, nhà sản xuất có thể gán chức năng khác hoặc chỉ cung cấp một pedal sustain. Vì vậy, hãy đọc nhãn và tài liệu của chính cây đàn thay vì kết luận từ vị trí. Trong bài này, bạn chỉ cần sử dụng pedal phải trong phép nghe có kiểm soát.

Đạp pedal bằng cổ chân và nghe điểm sạch

Đặt gót chân phải trên sàn, phần trước bàn chân lên đầu pedal. Chuyển động đến từ cổ chân; không nhấc cả đùi và không để pedal trượt ra xa. Bắt đầu với pedal thả. Chơi nốt, đạp xuống, nhấc ngón rồi nghe âm còn lại. Khi thả pedal, âm phải dừng hoặc giảm rõ tùy cộng hưởng của đàn.

Pedal không thay thế cho việc giữ nốt bằng ngón và không dùng để che cú bấm thiếu đều. Nếu mọi âm chồng thành một lớp mờ, nguyên nhân thường là pedal chưa được thả giữa các nhóm âm. Trước khi học đổi pedal theo hòa âm, phép C–G dưới đây chỉ kiểm tra sự khác biệt giữa âm không pedal và âm có pedal.

Bài tập

Thực hiện phép nghe C–G không pedal và có pedal. Đếm “1–2, 3–4” và chơi mẫu một lần không pedal. Nghe khoảng dừng rõ khi ngón nhấc đúng cuối hai phách. Lần hai, đạp sustain ngay sau khi bấm C, nhấc ngón ở cuối phách 2 và nghe C còn vang tới G. Thả pedal ngay sau phách 4, trước C tiếp theo. Chuyển động pedal diễn ra nhanh nhưng không dậm mạnh.

Lần ba, chơi ô nhịp đầu không pedal và ô nhịp sau có pedal. Nói thành tiếng điểm khác biệt bằng từ cụ thể: “âm kéo dài hơn”, “C và G chồng lên nhau”, hoặc “khi thả pedal âm dừng”. Nếu không nghe khác, kiểm tra đúng cổng pedal, chiều hoạt động của pedal điện và âm lượng trước khi lặp lại.

Lỗi thường gặp

• Triệu chứng: Âm vẫn ngắn dù bàn chân đã đạp. Cách sửa: Chơi nốt trước, đạp ngay sau đó và kiểm tra pedal được nối đúng cũng như không bị đảo cực khi bật đàn.
• Triệu chứng: C và G trộn thành lớp âm đục qua nhiều lượt. Cách sửa: Thả pedal hoàn toàn sau phách 4, nghe âm sạch rồi mới bắt đầu ô tiếp theo.
• Triệu chứng: Cả chân nhấc lên khiến thân người lắc. Cách sửa: Giữ gót trên sàn và chỉ xoay cổ chân, đồng thời kéo pedal về đúng tầm với.

Câu hỏi thường gặp

Pedal giữa của đàn tôi không giữ riêng nốt, có bị hỏng không? Chưa chắc. Piano đứng và đàn điện có thể dùng pedal giữa cho chức năng khác. Hãy kiểm tra tài liệu đúng mẫu đàn; đừng chỉ dựa vào tên chung của ba pedal trên piano cánh.

Tại sao phải bấm nốt rồi mới đạp sustain? Thứ tự này cho bạn nghe rõ cú bắt đầu của nốt và tránh tiếng cộng hưởng có sẵn trước cú bấm. Sau này thời điểm pedal sẽ thay đổi theo câu nhạc và hòa âm.

Có cần dùng pedal trong mọi bài không? Không. Nhiều bài tập đầu nên chơi không pedal để tai nghe được độ dài ngón giữ và sự đều của từng cú bấm. Pedal là lựa chọn màu âm, không phải chế độ mặc định.