Nốt đen, nốt trắng và nốt tròn

Sau bài này, bạn sẽ có thể phân biệt nốt đen, nốt trắng và nốt tròn, đồng thời đếm đúng độ dài một, hai và bốn phách trong nhịp 4/4. Cao độ cho biết phím nào cần chơi; hình nốt cho biết khi nào âm bắt đầu và kéo dài bao lâu.

Hình nốt mô tả thời gian

Nốt đen có đầu nốt tô kín và thân nốt; trong 4/4, nó nhận một phách. Nốt trắng có đầu rỗng cùng thân nốt và nhận hai phách. Nốt tròn là đầu rỗng không có thân, nhận bốn phách, tức đầy một ô 4/4. Tên gọi không nói nốt cao hay thấp và cũng không tự quy định tốc độ. Một phách có thể chậm hoặc nhanh tùy nhịp độ, nhưng quan hệ 1–2–4 vẫn giữ nguyên.

Hãy tách hai câu hỏi khi đọc: “Đây là nốt gì?” và “Nó dài mấy phách?”. Ví dụ D4 nốt trắng vẫn là phím D4, nhưng bạn bấm ở phách 1 và giữ âm đi qua phách 2. Thân nốt có thể hướng lên hoặc xuống để bản nhạc gọn; hướng thân không thay đổi trường độ.

Bắt đầu đúng phách và giữ đến hết

Đếm thành tiếng giúp phân biệt thời điểm bắt đầu với khoảng duy trì. Với nốt trắng ở phách 1, bấm khi nói “1”, giữ qua “2” và nhả ngay trước hoặc đúng lúc nốt mới bắt đầu ở “3”. Với nốt tròn, bấm ở “1”, tiếp tục giữ khi nói “2–3–4”, rồi nhả khi ô kế tiếp bắt đầu.

Người mới thường bấm đúng nhưng nhả sớm vì không còn chuyển động để theo dõi. Hãy dùng một tay gõ phách lên đùi trong khi tay kia giữ phím, hoặc đếm lớn và cảm nhận phím vẫn ở đáy. Không bấm lại giữa nốt trắng hay nốt tròn; đó là một âm liên tục, không phải nhiều nốt đen ghép bằng cách lặp phím.

Đọc tổng số phách trong ô

Vạch dọc chia bản nhạc thành ô nhịp. Trong 4/4, tổng trường độ mỗi ô là bốn phách. Bạn có thể kiểm tra bằng phép cộng: bốn nốt đen là 1+1+1+1; hai nốt trắng là 2+2; một nốt tròn là 4; nốt trắng cộng hai nốt đen là 2+1+1. Phép cộng này giúp phát hiện một hình nốt bị đọc sai trước khi chơi.

Đừng xem vạch nhịp là chỗ nghỉ bắt buộc. Nó chỉ đánh dấu chu kỳ phách; âm nhạc tiếp tục qua vạch nếu nốt kế tiếp bắt đầu ngay ở phách 1. Khi luyện chậm, giữ chuyển động đếm đều từ “4” của ô trước sang “1” của ô sau.

Bài tập

Đầu tiên gõ tiết tấu bốn ô trong hình trên mặt bàn. Mỗi hình nốt chỉ tạo một cú gõ ở lúc bắt đầu; bàn tay giữ tiếp xúc với bàn trong số phách còn lại của nốt trắng hoặc nốt tròn. Sau đó nói chuỗi độ dài: “1–1–1–1 | 2–2 | 4 | 2–1–1”.

Tiếp theo đặt tay phải ở C4–G4 và chơi đúng cao độ. Đếm liên tục, không dùng pedal. Ở ô 3, giữ E4 suốt bốn số. Ở ô 4, F4 kéo dài qua phách 1–2, G4 bắt đầu ở phách 3 và F4 bắt đầu ở phách 4. Chơi ba lượt: chỉ gõ, chơi và đếm, rồi chơi trong im lặng nội tâm nhưng vẫn giữ phách.

Lỗi thường gặp

• Triệu chứng: Nốt trắng được bấm hai lần ở phách 1 và 2. Cách sửa: Bấm một lần ở “1”, giữ phím và chỉ dùng giọng nói đánh dấu “2”.
• Triệu chứng: Nốt tròn kết thúc ở phách 3 vì bạn nhả tay sớm. Cách sửa: Giữ phím qua khi nói đủ “4”, rồi chuẩn bị nốt sau.
• Triệu chứng: Bạn dừng lại ở mỗi vạch nhịp. Cách sửa: Gõ thêm chuỗi 3–4–1–2 để tập chuyển qua vạch mà phách không đứt.

Câu hỏi thường gặp

Nốt tròn có luôn kéo dài bốn giây không? Không. Nó dài bốn phách trong 4/4; số giây phụ thuộc tốc độ phách.

Tại sao nốt trắng có lúc thân quay lên, lúc quay xuống? Đó là quy ước trình bày để giảm chật chội. Đầu rỗng và thân cho biết nó vẫn là nốt trắng hai phách.

Có cần giữ phím cho đến khi nói xong số cuối không? Có. Hãy duy trì âm suốt phách cuối và nhả tại điểm chuyển sang sự kiện tiếp theo, không nhả ngay khi vừa bắt đầu nói số đó.