Dấu thăng, dấu giáng và dấu bình

Sau bài này, bạn sẽ có thể đọc dấu thăng, dấu giáng và dấu bình trong một ô nhịp, tìm đúng phím vật lý, đồng thời gọi đúng tên nốt theo cách viết trên khuông thay vì đổi mọi phím đen sang một tên quen thuộc.

Ba dấu hóa thay đổi cách đọc

Dấu thăng nâng nốt viết lên một nửa cung: F thành F♯. Dấu giáng hạ nốt viết xuống một nửa cung: B thành B♭. Dấu bình hủy tác dụng thăng hoặc giáng đang có hiệu lực cho tên nốt đó và đưa nó về cao độ tự nhiên trong ngữ cảnh hiện tại.

Nốt tự nhiên là tên chữ không mang dấu thăng hoặc giáng. Trên bàn phím piano trong phạm vi bài này, C D E F G A B là các phím trắng; vì thế F bình là F trắng và B bình là B trắng. Dấu bình không làm nốt “thấp đi” hay “cao lên” theo một hướng cố định; nó trả về dạng không thăng, không giáng của tên chữ đang viết.

Tác dụng trong ô nhịp

Một dấu hóa đặt trước nốt thường tiếp tục tác dụng với cùng tên nốt, cùng quãng tám, trong phần còn lại của ô nhịp. Vạch nhịp đặt lại trạng thái; nếu cần thay đổi tiếp, bản nhạc phải viết dấu mới hoặc hóa biểu cung cấp quy tắc nền. Vì thế, đừng chỉ nhìn nốt đầu rồi áp dấu cho mọi chữ F ở mọi quãng tám.

Trong giọng Sol trưởng, hóa biểu đã cho mọi F là F♯. Nếu một ô viết F bình, dấu bình tạm đổi F đó và những F cùng quãng tám phía sau trong ô. Muốn trở lại F♯ ngay trong cùng ô, dấu thăng phải xuất hiện lại. Bài dưới cố ý viết cả ba trạng thái để bạn thấy cơ chế này.

Cùng phím không đồng nghĩa cùng chính tả

C♯ và D♭ dùng cùng một phím trên đàn piano hiện đại, nhưng chúng không thay thế nhau tùy ý trên khuông. C♯ là một dạng của chữ C được nâng; D♭ là một dạng của chữ D được hạ. Trong gam G A B C D E F♯, nốt thứ bảy phải mang chữ F. Trong gam F G A B♭ C D E, nốt thứ tư phải mang chữ B.

Khi đọc, thực hiện theo thứ tự: nhận diện tên chữ trên khuông, đọc dấu đi kèm hoặc hóa biểu, rồi tìm phím. Làm ngược bằng cách nhìn phím đen và đoán tên thường tạo chính tả sai dù âm bấm nghe giống nhau.

Bài tập

Hai ô đọc dấu hóa nguyên bản

Đọc hai bản theo ba lượt. Lượt 1 chỉ nói tên nốt đầy đủ: “F thăng, F bình, F thăng, G”. Lượt 2 chỉ vào phím nhưng chưa bấm. Lượt 3 chơi nốt đen đều và tiếp tục đếm đủ bốn phách. Sau mỗi vạch nhịp, nói quy tắc nền của hóa biểu trước nốt đầu.

Tạo thêm sáu thẻ giấy: C♯, D♭, F♯, G♭, B♭, A♯. Ghép các thẻ dùng chung phím, nhưng không gộp tên. Mặt sau mỗi thẻ ghi hướng biến đổi từ tên chữ: C♯ là C nâng nửa cung; D♭ là D hạ nửa cung.

Lỗi thường gặp

• Triệu chứng: Dấu bình được hiểu là luôn hạ nốt. Cách sửa: Hỏi trạng thái hiện tại; dấu bình hủy thăng hoặc giáng để trở về tên tự nhiên.
• Triệu chứng: Một dấu hóa bị áp sang mọi quãng tám. Cách sửa: Theo dõi đúng tên chữ và đúng quãng tám trong ô.
• Triệu chứng: Mọi phím đen được gọi bằng tên thăng. Cách sửa: Đọc tên chữ trên khuông trước, rồi mới xác định phím vật lý.

Câu hỏi thường gặp

Dấu bình có hủy hóa biểu không? Có, nhưng chỉ cho nốt và phạm vi mà dấu hóa cục bộ tác dụng. Sang ô mới, hóa biểu lại là quy tắc nền.

Tại sao không chọn một tên duy nhất cho mỗi phím đen? Vì cách viết cho biết nốt thuộc tên chữ nào và hoạt động ra sao trong gam hoặc câu nhạc.

Tôi có phải nhớ mọi tên kép ngay không? Chưa. Trước mắt, cần hiểu nguyên tắc và dùng chắc F♯ trong Sol trưởng, B♭ trong Fa trưởng.